:: Estonia ::

 

Estonia to najmniejsza z trzech republik bałtyckich o pow. 45227 km2 leżąca nad pn.-wsch Bałtykiem. Od pn. oblewają ją wody Zatoki Fińskiej, a od zach. - Zatoki Ryskiej. Na wsch. graniczy z Rosją, a na pd. z Łotwą. W skład państwa wchodzi również 1521 wysp o łącznej pow. 4133 km2, co stanowi ok. 10% ogól­ nej pow. kraju. Największe z nich to: Sarema (2922 km2), Hiuma (1023 km2), Muhu (209 km2) i Vormsi (93 km2), które wraz z kilkunastoma mniejszymi tworzą Archipelag Estoński.

 

Estonia leży w pn.-zach. części Niżu Wschodnioeuropejskiego. Ma to swoje odbicie w krajobrazie, który jest w większości równinny i płaski. Jedynym urozmaiceniem są wysoczyzny i wzgórza morenowe. Ponad 60% pow. kraju leży na wys. nie przekraczających 50 m n.p.m., a jedynie 10% to obszary położone powyżej 100 m n.p.m. W okresie zlodowacenia i bezpo­średnio po nim znaczna część kraju była zalana przez wody jezior zastoiskowych i Morza Bał­tyckiego. Większa część zach. Niziny Estońskiej i wysp pojawiła się w rezultacie stopniowe­go podnoszenia lądu. Proces ten postępuje nadal osiągając w pn.-zach części kraju tempo 2,5 mm rocznie.

 

W rzeźbie pn. Estonii dominuje ciągnące się równoleżnikowo niewysokie pasmo wznie­sień wyżyny Pandivere, z najwyższym punktem- Emumagi (166 m n.p.m.). Zbudowane są one z wapieni przykrytych cienką warstwą utworów polodowcowych. Pozostałą część zajmuje rów­ninny płaskowyż z bardzo cienką pokrywą glebową lub jej zupełnym brakiem, spod której wychodzą na powierzchnię skały wapienne tworzące suche skaliste równiny (tzw. alwary) porośnięte skąpą roślinnością sucholubną z jałowcami i leszczynami. Pn. część tego płasko­wyżu opada stromym klifem do Zatoki Fińskiej. Najwyżej położonym i najbardziej urozmaico­nym pod względem rzeźby jest region pd.-wsch., gdzie znajdują się wyżyny i wysoczyzny more­nowe: Sakala, Otepaa, Karula, Haanja. W obrębie tej ostatniej znajduje się najwyższe wzniesienie Estonii i republik bałtyckich - Muna-magi (318 m n.p.m.).

 

Estonia leży w strefie klimatu umiarkowa­nego chłodnego z wyraźnie zaznaczonymi wpływami morskimi, szczególnie w części zach. Średnie temp. lutego wahają się od -3,5°C na zach.do-7°Cnawsch. Natomiast w lipcu wyno­szą odpowiednio od 1 6 do 1 8°C. Pokrywa śnieżna, poza obszarem wybrzeża, utrzymuje się średnio przez ok. 100 dni. Wielkości opadów wahają się od 500 mm na obszarze wysp i w zach. części wybrzeża do 750 mm w pasie pd. wyżyn.

 

Sieć rzeczna Estonii jest gęsta, ale rzeki są krótkie i niezbyt zasobne w wodę. Z ok. 7 tyś. cieków wodnych jedynie 9 rzek przekracza dł. 100 km. Najdłuższa z nich to Parnawa(144 km), jednakże największe znaczenie gospodarcze ma Narwa (78 km) łącząca jezioro Pejpus (3555 km2- z czego 1 529 km2 na terenie Estonii) z Zatoką Fińską. Jej średnioroczny odpływ jest większy niż łączny odpływ pozostałych rzek Estonii, co wykorzystano lokując na niej zbiornik wodny z hydroelektrownią. Na terenie Estonii znajduje się ok. 1450 jezior i zbiorników wodnych zajmu­jących łącznie ok. 6,1 % pow. kraju. Największe z nich to wspomniane wyżej, leżące na granicy z Rosją jezioro Pejpus - 5. pod względem wielkości w Europie. Największym wewnętrznym jeziorem kraju jest Vórt (270 km2). Gł. skupisko jezior znajduje się w regionie pd.-wsch. wyżyn i wysoczyzn Haanja, Otepaa i Karula.

 

W pokrywie glebowej dominują nieuro­dzajne gleby bielicowe i bielicowo-darniowe rozwinięte pod lasami iglastymi i mieszanymi na utworach polodowcowych. Znaczący jest również udział gleb bagiennych i torfowych. Większe znaczenie dla rolnictwa mają niewiel­kie płaty urodzajnych pobagiennych czarnych ziem oraz gleb płowych i brunatnych rozwinię­tych na glinach morenowych.

 

Przez terytorium Estonii przebiega granica strefy lasów iglastych typu tajgi i strefy lasów mieszanych. Powierzchnia obszarów zalesio­nych uległa podwojeniu w okresie ostatnich 50 lat i obecnie zajmują one 45% pow. kraju. W strukturze gatunkowej dominują sosny (41 % pow. leśnej), brzozy (28%) i świerki (23%) oraz olchy i osiki.

 

Faunę reprezentują gatunki typowe dla obszarów leśnych Europy: samy, jelenie, łosie, dziki, bobry, a z drapieżników wilki, rysie, lisy, kuny. Eiczne są również gatunki ptactwa wod­nego. Duży nacisk położono na ochronę przy­rody, obejmując nią obszar 454,8 tyś. ha. Naj­większy park narodowy - Lahemaa (11 20 km2) leży nad Zatoką Fińską i obejmuje obszar wa­piennych wzniesień i płaskowyży (alwarów) porośniętych skąpą roślinnością sucholubną, oraz klifowe wybrzeża z licznymi malowniczy­mi wodospadami.

 

Współcześni Estończycy wywodzą się od ugrofińskich plemion Estów. Na skutek wielo­wiekowej zależności od innych państw w struk­turze etnicznej wyraźnie uwidacznia się element napływowy. Szczególnie duże znaczenie ode­grał okres powojenny, kiedy to terytorium Estonii znalazło się w obrębie ZSRR, co pociągnęło za sobą napływ ludności z innych republik, w tym gł. Rosjan, którzy stanowią obecnie ok. 28,1% ogółu ludności. Poza tym w strukturze etnicznej obecni są również: Ukraińcy (2,5%), Białorusini (1,5%), Finowie (1 %) oraz Szwedzi, Niemcy, Po­lacy i Żydzi. Rosjanie napływali przede wszyst­kim do miast (Tallin, Narwa, Kohtla-Jarve) i regionów nowo uprzemysławianych (w okręgu lda-Virumaa udział ludności estońskiej wynosił jedynie 18,6%). Po uzyskaniu niepodległości obserwuje się duży odpływ ludności rosyjskiej, spowodowany zwł. trudnościami związanymi z uzyskaniem obywatelstwa, prawa stałego pobytu czy pozwolenia na pracę.

 

Zaludnienie Estonii wykazywało w ostat­nim stuleciu powolny wzrost. Według spisu z 1 934 terytorium kraju w ówczesnych granicach zamieszkiwało 1126 tyś. osób, co w przeliczeniu na obecny obszar wynosiło ok. 1050 tyś. Spis z 1 959 wykazał na terytorium Estonii 1197 tyś. mieszkańców, co pokazuje, że ubytki wo­jenne i emigrację zagraniczną Estończyków, Niemców i Szwedów bardzo szybko zrekom­pensował masowy napływ ludności z innych ob­szarów ZSRR. W 1999 kraj zamieszkiwało 1 398 tyś. mieszkańców, a średnia gęstość zaludnienia wynosiła jedynie 30,9 osoby/km2. 74% populacji żyje w miastach. Z 46 ośrodków miejskich jedynie 5 ma zaludnienie powyżej 50 tyś. mieszkańców. Największym ośrodkiem jest stolica kraju - Tallin (420 tyś. mieszk.), skupia­jący ok. 28,5% ogółu ludności Estonii. W latach 90. zmniejszyła się liczba obywateli, co wiązało się nie tylko z odpływem ludności nieestońskiej, ale także z ujemnym przyrostem naturalnym, który notowany jest od 1 991, a obecnie wynosi -4,2%o. Depopulacji towarzyszy jednocześnie proces starzenia się społeczeństwa. Odsetek dzieci do 15 lat wynosi jedynie 18,2%, natomiast osoby w wieku powyżej 64 lat stanowią aż 14,5% ogółu mieszkańców. Przeciętna dł. trwania życia wynosi 70 lat (75,5 lat - kobiety i 64,5 lat - mężczyźni). Opiekamedyczna jest dobrze rozwinięta, o czym świadczą wskaźniki ilości osób przypadających na 1 łóżko szpitalne i lekarza, wynoszące odpo­wiednio 119 i 323.

 

Gospodarka estońska po odzyskaniu przez kraj niepodległości przeżywała ostre załamanie związane z dostosowaniem się do nowych rea­liów ekonomicznych oraz przeorientowaniem produkcji i powiązań handlowych. W latach 1990-1994 wartość PKB obniżyła się łącznie o 36%, jednakże stosunkowo szybko udało się opanować tendencję spadkową i ustabilizować gospodarkę. Już od 1995 notuje się ciągły wzrost PKB. Największą wartość osiągnął on w 1997 (10,6%), natomiast w następnym roku, na skutek kryzysu w Rosji, tempo wzrostu uległo spowol­nieniu, a PKB wzrósł jedynie o 4%. Jego wartość ostatnio sięgnęła 5,2 mld USD, a PNB na 1 mieszkańca wynosi 3390 USD. W strukturze wytworzenia PKB dominują usługi (67%) przed przemysłem (26,7%) i rolnictwem (6,3%). Po­dobnie przedstawia się struktura zatrudnienia: usługi (61 %), przemysł (27%) i rolnictwo (12%). Estonia dysponuje stosunkowo niewielkim areałem użytków rolnych (14 400 km2, co stanowi ok. 33% pow. kraju). Grunty orne zajmują natomiast ok. 11 tyś. km2, czyli 22% pow. kraju, przy czym prawie połowa przypada na uprawy paszowe. Ze zbóż uprawia się niewielkie ilości pszenicy (1 37,9 tyś. t - 1998), jęczmienia (306 tyś. t), owsa (127,2 tyś. t) i żyta (77,3 tyś. t). Areał upraw i zbiory zbóż znacznie spadły w latach 90. Dużo lepsze są natomiast warunki dla roz­woju gospodarki hodowlanej, choć i tutaj obser­wuje się drastyczne spadki wielkości pogłowia. W 1980 liczebność stad bydła wynosiła 818,7 tyś. szt. Do 1990 spadła ona do 757,8 tyś. szt. byw1998 liczyć jedynie 311,6 tyś. szt. Podobna sytuacja zaistniała w przypadku trzody chlew­nej, której pogłowie wynoszące 1085,5 tyś. szt. (1980) obniżyło się do 959,8 tyś. szt. (1990) i 328,8 tyś. szt. (1998). Liczebność pogłowia owiec i kóz zmniejszyła się z 153,8 tyś. szt. (1980) do 139,8 tyś. szt. (1990) i 34 tyś. szt. (1998). Wyraźnie widać, że najwyższe spadki pogłowia nastąpiły w latach 90. i pociągnęły za sobą znaczne zmniejszenie produkcji mięsa, z 301,5 tyś. t (1990) do 98,4 tys. t (1998) oraz mleka, z 1208 tyś. t (1990) do 732,8 tyś. t (1998).

 

Proces prywatyzacji i reprywatyzacji ziemi rozpoczęty w 1991 zaowocował przekształce­niem istniejących wcześniej 361 kołchozów i sowchozów w przedsiębiorstwa rolne oraz pry­watne i państwowe spółki z ograniczoną odpo­wiedzialnością. Część ziemi wróciła także do poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców oraz prywatnych farmerów. W prywatnych gos­podarstwach znajdowało się w 1998 ok. 28,7% ogółu użytków rolnych.

 

Ważne znaczenie dla gospodarki ma rów­nież rybołówstwo. Z ogólnej liczby połowów morskich (121 tyś. t -1997) aż 78,6% przypadało na łowiska Morza Bałtyckiego. Połowy śródlądo­we wyniosły w 1997 jedynie 2439 t, co stano­wiło niecałe 2% ogółu poławianych ryb.

 

Największe znaczenie spośród wydobywa­nych w Estonii surowców mineralnych odgrywają łupki bitumiczne. Ich złoża ciągną się w pn.-wsch. części kraju od okolic Kohtla-Jarve przez Narwę, przedłużając się na terytorium Rosji. Wydobycie łupków przekraczające w 1980 poziom 30 min t rocznie spadło w latach 90. o ok. 50%. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku torfu, którego wydobycie wynosiło w 1980 ok. 1 min t, a w1995 nie przekraczało 480 tyś. t. Złoża łupków stały się podstawą rozwoju energetyki estońskiej. W okolicy ich wydobycia wybudowano dwie elektrownie o mocy 1600 MW każda, poza tym wykorzystuje się je w przemyśle chemicznym i paliwowym (rafineria w Kohtla-Jarve). Na bazie miejscowych złóż fosforytów powstała również fabryka nawozów sztucznych w Maardu koło Tallina. Duże tradycje ma także włókiennictwo.

 

Pierwsze zakłady powstały już na początku 2. pot. XIX w. (Krenhoimska Manufaktura w Narwie). Obecnie poza Narwą największymi ośrodkami tego przemysłu są Tallin i Sindi. Bogactwo zasobów leśnych sprzyja rozwojowi przemysłu drzewno-papierniczego. Reprezentują go zakłady celulozowe w Kehra i papierniczewTuri. Przemysł maszynowy i elektromaszynowy zlokalizowany jestgł. w dużych miastach: Tallinie, Tartu, Parna-wie. Przemysł spożywczy wykazuje duże rozpro­szenie. Dominuje przemysł mięsny, mleczarski, a także rybny (Parnawa, Tallin, Haapsalu).

 

Rozwój współpracy gospodarczej w base­nie Morza Bałtyckiego oraz z państwami Europy Zachodniej zastąpił tradycyjne powiązania istnie­jące w ramach byłego ZSRR. Jedynym waż­niejszym partnerem z byłych republik ZSRR pozostała Rosja, przede wszystkim ze względu na import paliw oraz chłonny rynek na produkty rolno-spożywcze. Wielkość estońskiego importu wyniosła 4,8 mld USD (1998), a gł. dostawcami towarów byty: Finlandia (22,6% ogólnej warto­ści), Rosja (11,1 %), Niemcy (10,8%) oraz Szwe­cja (9%). Najważniejszymi odbiorcami estoń­skiego eksportu wynoszącego 3,2 mld USD (1998) były: Finlandia (18,7% ogólnej wartości), Szwecja (1 6,7%), Rosja (13,4%), Łotwa (9,4%) oraz Niemcy (5,5%). W strukturze towarowej im­portu dominują maszyny i urządzenia (25,5%), produkty przemysłu chemicznego i gumowego (17,5%), surowce mineralne (w tym gł. paliwa) (6%), tekstylia i wyroby przemysłu włókienni­czego (7,5%). W strukturze towarowej eksportu przeważają: maszyny i urządzenia (19,7%), pro­dukty rolno-spożywcze (14,4%), drewno i wyro­by z niego (12,7%), produkty przemysłu włókien­niczego (11,5%).

 

Sieć linii kolejowych jest słabo rozwinięta. Ich łączna dł. wynosi 1018 km, z czego tylko 132 km zelektryfikowano (trasa Tallin-Narwa--Sankt Petersburg). Dużo ważniejszą rolę pełni sieć połączeń drogowych. Łączna ich dł. wynosi 16 430 km, z czego 8365 km posiada twardą nawierzchnię. W komunikacji morskiej najwięk­szym portem jest Tallin, skupiający większość przeładunków, poza nim liczą się także: Parna­wa, Haapsalu, Kuressaare. Istnieje jeszcze 320 km śródlądowych dróg wodnych, z czego 21 8 km przypada na żeglowne rzeki. W komunikacji lotniczej centralną pozycję zajmuje port lotni­czy w Tallinie obsługujący połączenia między­narodowe. W latach 90. liczba przewozów uleg­ła jednak znacznemu ograniczeniu z 520,7 tyś. osób (1990) do 324,2 tyś. osób (1998).

 

Pomimo stosunkowo niewielkiego teryto­rium Estonia posiada obszary o dużej atrakcyj­ności turystycznej, zachowały się także liczne zabytki związane z bogatą historią kraju.

 

Gł. centrum turystycznym jest Tallin - stoli­ca oraz największy ośrodek miejski i węzeł komunikacyjny. Miasto założone w pół. XIII w. przez Duńczyków - stąd jego nazwa ("tann-linn" tzn. "duńskie miasto"), największy rozkwit prze­żywało w XV i XVI w. jako jedno z miast Hanzy. Po wojnie północnej (1727) Tallin wszedł w skład Rosji i stał się ważnym ośrodkiem handlo­wym i twierdzą na wybrzeżu Zatoki Fińskiej. Atrakcją turystyczną miasta jest dobrze zacho­wane średniowieczne centrum, które tworzą tzw. Górne i Dolne Miasto z murami obronnymi z XIV w. Wśród licznych zabytków architektury wymienić należy m.in.: katedrę Toomkirik (XIV w.), ratusz z 62-metrową wieżą (XIV w.), gotycki kościół Św. Olafa (XIII w.), kościół Św. Mikołaja (XVI w.) oraz liczne kamieniczki mieszczańskie i układ murów obronnych z basztami, wśród których najciekawsza - Gruba Magda, ma kształt podkowy o średnicy 24 m. Na wsch. od Tallina, na wybrzeżu Zatoki Fińskiej, znajduje się naj­większy park narodowy Estonii - Lahemaa, obej­mujący malownicze klifowe wybrzeże o wys. do 60 m z licznymi wodospadami oraz obszar prawie nagich wapiennych wzgórz i płasko-wyży, tzw. alwarów, porośniętych jedynie skąpą roślinnością sucholubną. Największym ośrod­kiem turystycznym w regionie pn.-wsch. jest Narwa, położona w pobliżu ujścia rzeki Narwy do Zatoki Fińskiej. Początki miasta sięgają XIII w., kiedy powstała tu faktoria hanzeatycka dyna­micznie rozwijająca się w kolejnych wiekach. Największymi atrakcjami turystycznymi są: za­mek (XIII w.), ratusz (XVII w.) oraz zachowane fragmenty miejskich murów obronnych. Na pn. od miasta przy ujściu Narwy leży uzdrowisko Narya-Jóesuu.

 

Region pd. z licznymi jeziorami położo­nymi w malowniczym otoczeniu porośniętych lasem wzgórz morenowych również przyciąga dużą liczbę turystów. Najważniejszym ośrod­kiem jest Tartu (d. Dorpat) - 2. co do wielkości miasto Estonii o starych tradycjach uniwersyte­ckich (pierwszy uniwersytet powołany przez szwedzkiego króla Karola Gustawa w 1632). Z cenniejszych zabytków architektury należy wymienić katedrę (XI 11 w.), kościół Św. Jana (XIV w.) oraz ratusz (XVIII w.).

 

W zach., nadmorskiej części kraju na uwagę zasługuje największe estońskie uzdro­wisko i kąpielisko bałtyckie- Parnawa. Ciekawe turystycznie są również wyspy, w tym przede wszystkim Sarema (dawniej Ozylia), na której gł. ośrodkiem jest miasteczko Kuressaare z zachowanym średniowiecznym (XIV w.) zam­kiem biskupów. Do atrakcji przyrodniczych należą: duży rezerwat ptactwa (Vilsandi), obejmujący kilka małych wysepek u zach. wybrzeży Saremy, oraz małe jeziorko Kaali powstałe w kraterze meteorytowym.

 

Baza noclegowa kraju liczy 8 tyś. miejsc hotelowych. W ostatnich latach nastąpiło znacz­ne ożywienie w przyjazdach turystycznych, których wielkość w latach 1995-1998 wzrosła z 530 do 910 tyś. osób. Wiązało się to również ze znacznym wzrostem dochodów z turystyki, odpowiednio z 353 do 534 min USD, co stanowi aż 10,2% wielkości PKB.

 

W III-II tysiącleciach p.n.e. na terenie obecnej Estonii pojawiły się plemiona ugrofiń­skie, z których - po zmieszaniu się z napływa­jącymi w kolejnych stuleciach ludami bałtyckimi i germańskimi - wyłonili się późniejsi Estowie. Rozwojowi tych ziem sprzyjało ich położenie na ważnym szlaku handlowym, łączącym pn. Europę z Bizancjum. W XI-XII w. obszar Estonii znajdował się pod wpływem Rusi. W 1. pół. XIII w. został podzielony na 4 niezależne władztwa, należące do: biskupa Dorpatu (Estonia pd.-wsch.), biskupa Ozylii (Estonia zach. wraz z wyspami), kawalerów mieczowych, będących inflancką gałęzią zakonu krzyżackiego (Estonia środk. i pd.-zach.) oraz Danii (Estonia pn.-wsch.), która 1 346 odsprzedała ją zakonowi. Od XIII w. obszar obecnej Estonii i Łotwy opano­wany przez Niemców nosił nazwę Inflant.

 

Estowie wielokrotnie wzniecali powstania przeciwko najeźdźcom. W latach 20. XVI w. za­częły do Estonii przenikać hasła reformacji; zwyciężył luteranizm. W XVI w. w Estonii, podob­nie jakwcałych Inflantach, krzyżowały się interesy państwa moskiewskiego, Szwecji, Danii i Polski. Wywołana przez Moskwę, która zajęła Dorpat i Narwę, wojna inflancka (1558-1582) osłabiła kraj. 1561 wielki mistrz zakonu, za cenę zapewnienia obrony krajowi, poddał należące do kawalerów mieczowych Inflanty Rzeczypospolitej (zakon sekularyzowano); część Estonii zajęli wówczas Szwedzi i Duńczycy. Rozejm w Jamie Zapolskim w 1592 ugruntował władzę Polski nad Inflantami.

 

Pozostająca w rękach Szwedów pn. Estonia została w 1600 inkorporowana przez Zygmunta III Wazę do Polski, co doprowadziło"do wojny polsko-szwedzkiej, zakończonej w 1629 rozejmem w Altmarku, na mocy którego Estonia znalazła się pod panowaniem Szwecji (w 1645 zajęła ona również Ozylię).

 

W XVI-XVII w. w Estonii ustaliła się różno­rodna struktura wyznaniowa (katolicyzm, protes­tantyzm i prawosławie); w tym czasie zaczęła się również budzić estońska świadomość narodowa. W wyniku wojny północnej 1700-1721 Estonia przeszła pod panowanie Rosji; uprzywilejowane stanowisko w państwie utrzymała niemiecka szlachta, pogorszyła się natomiast znacznie sytuacja chłopów (od końca XVIII w. często dochodziło do chłopskich wystąpień), a także pogłębiły sprzeczności narodowościowe (ludność estońską nazywano pogardliwie "nie--Niemcy"), W 2. pół. XIX w. dążenie narodu estoń­skiego do oswobodzenia się spod przewagi niemieckiej mniejszości zaczęło przybierać cha­rakter walki narodowowyzwoleńczej, zwł. po nasileniu się w latach 80. XIX w. rusyfikacji ziem bałtyckich przez carat.

 

W okresie l wojny światowej narastały w Estonii nastroje rewolucyjne. Po wybuchu re­wolucji październikowej 1917 rosyjski Rząd Tymczasowy zastosował w stosunku do Estonii ustawodawstwo demokratyczne (nacjonalizacja ziemi, banków i przemysłu; zniesienie pozosta­łości systemu feudalnego na wsi). W II 1918 ogłoszono deklarację niepodległości Estonii, która wkrótce znalazła się pod niemiecką okupacją. Klęska Niemiec w l wojnie światowej umożliwiła w XI tegoż roku przejęcie władzy przez estoński Rząd Tymczasowy. W V 1919 Estońskie Zgroma­dzenie Konstytucyjne proklamowało utworzenie Republiki Estonii. Aż do I11920 (pokój w Dorpacie) wojska estońskie prowadziły walki z oddziałami radzieckimi. W latach 1918-1934 funkcjonował w Estonii system demokracji parlamentarnej, cechujący się niestabilnością rządów. Zagrożenie spowodowane utworzeniem kryptofaszystowskie-go Ruchu Wabsów doprowadziło do zamachu stanu dokonanego przez przywódcę Związku Agrariuszy Konstantina Patsa w porozumieniu z jednym z dowódców wojskowych, gen. J. Laidonerem, co zapoczątkowało okres rządów autorytarnych (w 1935 zdelegalizowano partie polityczne, w 1937 wprowadzono autorytarną konstytucję).

 

Na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow z 1939, Estonia znalazła się w radzieckiej strefie wpływów. We IX 1939 ZSRR wymusił na Estonii podpisanie układu, który zagwarantował mu pra­wo posiadania baz wojskowych na jej obszarze. W 1940 wojska radzieckie wkroczyły do Estonii,obalając rząd Patsa, a następnie anektowały ją, przekształcając w jedną z republik związkowych. 1941 -1944 Estonia pozostawała przejściowo pod okupacją niemiecką jako część tzw. Ostlandu. Po wojnie nastąpiła brutalna sowietyzacja (wprowa­dzono system komunistyczny, przeprowadzono nową falę deportacji w głąb ZSRR, związaną z przymusową kolektywizacją, popierano napływ ludności rosyjskiej na teren Estonii).

 

Od 1990 Estonia podejmowała wysiłki w celu odzyskania niepodległości. Załamanie się systemu sowieckiego i rozpad ZSRR umożliwił Republice Estonii odzyskanie niepodległości w VIII 1991. W tym samym roku uzyskała członkostwo w ONZ, a także została uznana na forum międzynarodowym; nie wyraziła natomiast chęci uczestnictwa we Wspólnocie Niepodległych Państw. W wyborach prezydenckich w 1992 zwyciężył kandydat prawicy Eennart Meri (reelekcja 1996). W latach 1992-1995 rządy sprawowała koalicja partii prawicowo-niepodleg-łościowych, która rozpoczęła zdecydowane reformy wolnorynkowe (m.in. w 1992 wprowa­dzono własną, wymienialną walutę, następnie opanowano inflację, rozpoczęto prywatyzację i reprywatyzację; Estonia odzyskała również swoje rezerwy złota przechowywane w zach. bankach). W 1994 Estonię opuściły wojska rosyjskie. W tym samym roku przystąpiła do inicjatywy Partnerstwo dla Pokoju. W latach 1995-1999 władzę przejął centrolewicowy blok Estońskiej Partii Koalicyjnej i partii ludowych, od 1999 rządy sprawuje ponownie koalicja centroprawicowa. Estonia dąży do integracji z Zachodem: nawiązała bliską współpracę z Finlandią oraz pozostałymi pań­stwami skandynawskimi, jest również jedynym państwem byłego ZSRR, z którym są prowadzone od 1998 oficjalne rozmowy w sprawie wejścia do Unii Europejskiej; zabiega także o przyjęcie do NATO. W 1996 uzyskała z Międzynarodowego Funduszu Walutowego pożyczkę, mającą wspie­rać jej dalsze reformy ekonomiczne i społeczne.

 

Zgodnie z konstytucją z 1992, Estonia jest republiką, na czele której stoi prezydent (od 1992 E. Meri), wybierany na 5-letnią kadencję przez parlament lub (gdy żaden z kandydatów nie uzyska wymaganych 2/3 głosów) przez Zgromadzenie Wyborcze, złożone z posłów oraz przedstawicieli władz lokalnych. Władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowe Zgroma­dzenie Państwowe, liczące 101 członków, wy­bieranych na 4 lata w głosowaniu powszech­nym. Władza wykonawcza spoczywa w rękach rządu na czele z premierem (od 1999 ponownie M. Laar); rząd jest powoływany i odwoływany przez prezydenta na wniosek większości w Zgromadzeniu Państwowym i odpowiedzialny przed parlamentem.

 

Źródło:  "Popularna Encyklopedia Powszechna-Europa t. II"